Người sáng lập Xprize: ‘Con người cư xử tốt hơn khi bị giám sát’

Peter Diamandis, nhà sáng lập Xprize, vừa gia nhập danh sách các lãnh đạo công nghệ ủng hộ tư tưởng giám sát toàn cầu. Trong một bài viết trên Substack, ông khẳng định rằng “con người sẽ cư xử tốt hơn khi biết mình đang bị theo dõi”.

Diamandis mô tả một tương lai nơi “sự minh bạch triệt để” trở thành tiêu chuẩn. Ông gọi đây là một “hệ sinh thái cảm biến” (Sensor Ecosystem) bao phủ toàn cầu, từ camera an ninh gia đình, điện thoại thông minh, xe tự lái, robot hình người cho đến mạng lưới vệ tinh dày đặc có khả năng quan sát mọi mét vuông trên Trái Đất mỗi ngày. Quan điểm này tương đồng với dự đoán của Larry Ellison (Oracle) vào năm 2024, khi ông cho rằng công dân sẽ luôn giữ thái độ chuẩn mực vì mọi hành vi đều được ghi lại và báo cáo liên tục.

Động lực cho những phát biểu này xuất phát từ cuộc trò chuyện giữa Diamandis và Will Marshall, CEO của Planet — đơn vị vận hành mạng lưới vệ tinh quan sát Trái Đất lớn nhất thế giới. Marshall nhấn mạnh rằng trong tương lai, “không ai có thể ẩn nấp”, và mọi hoạt động xây dựng hay phát triển hạ tầng đều sẽ nằm dưới sự giám sát của cộng đồng toàn cầu.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy xã hội đang phản ứng trái chiều trước làn sóng công nghệ giám sát. Nhiều thành phố đã phải che chắn các camera an ninh sau khi có báo cáo về việc dữ liệu bị lạm dụng bởi các cơ quan thực thi pháp luật. Các sản phẩm như kính thông minh của Meta hay tính năng chia sẻ dữ liệu của Ring cũng vấp phải sự phản đối gay gắt từ người dùng và các vụ kiện về quyền riêng tư.

Điểm gây tranh cãi nhất trong lập luận của Diamandis là việc ông coi sự biến mất của quyền riêng tư là điều tất yếu. Ông khuyên các bậc cha mẹ nên dạy con cái rằng “chiến lược riêng tư tốt nhất là sự chính trực”. Dù vậy, Diamandis vẫn bỏ ngỏ câu hỏi quan trọng: Liệu con người hành xử tử tế vì đó là điều đúng đắn, hay chỉ vì họ đang bị giám sát?

Các chuyên gia phản biện cho rằng Diamandis đã bỏ qua khía cạnh đạo đức của công nghệ. Ông lập luận rằng “minh bạch là một công cụ và công cụ không có đạo đức”, nhưng lại quên mất rằng các công cụ này thường mang theo định kiến của chính những người tạo ra chúng. Trong một thế giới mà hạ tầng giám sát nằm trong tay một nhóm nhỏ các tập đoàn công nghệ, câu hỏi về việc ai là người định nghĩa thế nào là hành vi “tốt” hay “trung thực” vẫn chưa có lời giải đáp thỏa đáng.

Nguồn tham khảo: TechCrunch