Nghi vấn máy quang khắc EUV của ASML xuất hiện tại Trung Quốc: Thực hư ra sao?

Một cuộc tranh cãi ngoại giao và công nghệ đang nổ ra khi Bộ trưởng Thương mại Mỹ, Howard Lutnick, bày tỏ lo ngại với các lãnh đạo cấp cao của ASML rằng hệ thống quang khắc cực tím (EUV) – công nghệ duy nhất hiện nay có khả năng sản xuất các con chip bán dẫn tiên tiến nhất – có thể đã được đưa vào Trung Quốc. Nếu thông tin này là sự thật, đây sẽ là một vi phạm nghiêm trọng đối với các quy định kiểm soát xuất khẩu mà Mỹ áp đặt lên ASML từ thời chính quyền Trump.

Phía Mỹ cho biết họ nắm giữ bằng chứng về việc ASML đã vận chuyển các linh kiện và thiết bị liên quan đến EUV tới Trung Quốc. Tuy nhiên, các quan chức chính phủ từ chối công khai bằng chứng này, ngay cả với chính ASML. Về phía công ty Hà Lan, họ khẳng định chắc chắn rằng không có cỗ máy EUV nào từng tồn tại trên lãnh thổ Trung Quốc.

Tại sao ASML lại quan trọng đến vậy?

ASML hiện là mắt xích quan trọng nhất trong chuỗi cung ứng AI toàn cầu, bên cạnh Nvidia. Công nghệ EUV của họ là kết quả của hai thập kỷ nghiên cứu với chi phí hàng tỷ USD. Hiện tại, không có nhà cung cấp nào khác trên thế giới có thể thay thế ASML, biến công ty này thành doanh nghiệp giá trị nhất châu Âu với vốn hóa thị trường khoảng 700 tỷ USD.

CEO của ASML, ông Christophe Fouquet, cho biết công ty giám sát chặt chẽ mọi cỗ máy đã xuất xưởng. Các thiết bị này hoặc đang được khách hàng sử dụng dưới sự theo dõi, hoặc đã bị tháo dỡ và thu hồi. Ông cũng nhấn mạnh rằng ASML đã thiết lập một “tường lửa” nội bộ, nơi nhân viên tại Trung Quốc không có quyền truy cập vào công nghệ hoặc tài liệu liên quan đến EUV. Theo ông, việc kỹ thuật đảo ngược (reverse-engineer) một cỗ máy mà chưa từng sở hữu là điều bất khả thi.

Bài toán kinh tế và rủi ro

ASML hiện vẫn xuất khẩu các dòng máy quang khắc thế hệ cũ (DUV) sang Trung Quốc, chiếm khoảng 20% doanh thu dự kiến năm 2026. Ông Fouquet cho rằng đây là chiến lược kinh doanh an toàn nhằm duy trì khoảng cách công nghệ, thay vì tạo ra một đối thủ cạnh tranh trực tiếp. Việc mạo hiểm vi phạm lệnh cấm EUV để đổi lấy một thương vụ bất hợp pháp là điều phi lý đối với vị thế độc quyền của ASML.

Trong khi đó, Bộ Thương mại Mỹ dưới thời ông Lutnick đã rót 150 triệu USD vào xLight, một startup đang phát triển công nghệ nguồn sáng thế hệ mới. Mặc dù chưa có bằng chứng công khai nào kết nối giữa việc gây áp lực lên ASML và khoản đầu tư này, giới quan sát cho rằng đây là một diễn biến đáng chú ý khi một cơ quan chính phủ vừa giám sát một công ty độc quyền, vừa rót vốn vào đối thủ tiềm năng của chính công ty đó.

Hiện tại, Quốc hội Mỹ cũng đang xem xét một dự luật có thể cấm hoàn toàn việc xuất khẩu các dòng máy DUV sang Trung Quốc. Nếu được thông qua, điều này sẽ giáng một đòn mạnh vào doanh thu của ASML, đồng thời làm gia tăng căng thẳng trong cuộc đua giành ưu thế công nghệ bán dẫn toàn cầu.

Nguồn tham khảo: TechCrunch