Nhà sử học Jill Lepore: Thung lũng Silicon đang ‘đọc sai’ khoa học viễn tưởng và đe dọa nền dân chủ

Trong cuốn sách sắp ra mắt mang tên “The Rise and Fall of the Artificial State”, nhà sử học Jill Lepore từ Đại học Harvard đã đưa ra cảnh báo đanh thép về việc các tập đoàn công nghệ đang dần thâu tóm các chức năng của chính phủ dân chủ. Theo bà, sự chuyển dịch này đánh dấu một bước lùi về phía chế độ độc tài, nơi quyền lực bị thao túng bởi các thuật toán và máy móc.

Khái niệm về ‘Nhà nước nhân tạo’

Lepore định nghĩa “nhà nước nhân tạo” là một cấu trúc đang dần thay thế mô hình nhà nước dân chủ tự do truyền thống. Đây không chỉ là một ý tưởng mà đã trở thành thực tế vận hành tại Mỹ và nhiều nơi trên thế giới. Bà nhấn mạnh rằng bản thân không phản đối công nghệ, mà lo ngại về việc các tập đoàn tư nhân đang ngày càng đảm nhận vai trò của nhà nước mà không có sự đồng thuận từ xã hội.

Theo bà, nhiều đổi mới công nghệ ban đầu xuất phát từ mục tiêu tối ưu hóa hiệu suất và chi phí. Tuy nhiên, trong khoảng 25 năm trở lại đây, quá trình này đã trở nên có chủ đích hơn, hướng tới việc thay thế vai trò của quốc gia dân tộc.

Sự hiểu lầm về khoa học viễn tưởng

Một điểm nhấn trong lập luận của Lepore là cách các lãnh đạo tại Thung lũng Silicon, đặc biệt là Elon Musk, đang xây dựng tương lai dựa trên những cách hiểu sai lệch về khoa học viễn tưởng và truyện tranh. Bà cho rằng nhiều doanh nhân công nghệ đang cố gắng hiện thực hóa các kịch bản viễn tưởng mà không có một triết lý chính trị vững chắc.

Bà lấy ví dụ về quảng cáo kinh điển của Apple năm 1984, nơi máy tính cá nhân được coi là công cụ giải phóng con người khỏi sự độc tài của các máy tính mainframe. Tuy nhiên, theo thời gian, công cụ này đã biến tướng. Những tuyên bố gần đây từ các CEO AI như Sam Altman về việc “một tổng thống AI là ý tưởng tuyệt vời” cho thấy sự ảo tưởng về quyền lực của các tập đoàn công nghệ.

Bài học từ lịch sử và công nghệ

Lepore cũng phân tích về sự thất bại của các nền tảng như Twitter (nay là X) trong việc thực hiện lời hứa “dân chủ hóa”. Ban đầu, Twitter chỉ là một nền tảng giải trí, nhưng dần dần bị các chính trị gia lợi dụng để khuếch đại thông điệp, tạo ra những “cỗ máy bóp méo thông tin” thay vì là một quảng trường dân chủ thực thụ.

Cuốn sách của Lepore không chỉ là một công trình lịch sử mà còn là lời cảnh tỉnh về việc chúng ta đang quá sùng bái “tiến bộ công nghệ” như là hình thức tiến bộ duy nhất. Bà nhắc lại truyện ngắn “The Machine Stops” của E.M. Forster (1909) như một lời tiên tri về một xã hội mà con người phụ thuộc hoàn toàn vào máy móc, từ bỏ thế giới tự nhiên và sự kết nối thực sự.

Kết luận lại, Lepore cho rằng sự tiến bộ thực sự không chỉ nằm ở tốc độ hay hiệu suất của máy móc, mà phải gắn liền với sự tiến bộ về đạo đức và quyền tự do của con người.

Nguồn tham khảo: TechCrunch