Tại sao chúng ta luôn có xu hướng đối xử với AI như con người?

Tại phòng thí nghiệm Khoa học Máy tính và Trí tuệ Nhân tạo (CSAIL) của MIT, một trải nghiệm thú vị đã đặt ra câu hỏi lớn về tâm lý học hiện đại: Tại sao chúng ta lại có xu hướng nhân hóa máy móc? Khi đối diện với một robot hình người mang tên Gabe, phản xạ tự nhiên của con người là chào hỏi và bắt tay, dù biết rõ đó chỉ là một cỗ máy với cảm biến LiDAR thay vì bộ não.

Tiến sĩ Sherry Turkle, chuyên gia nghiên cứu mối quan hệ giữa con người và công nghệ từ năm 1976, nhận định rằng con người vốn được lập trình để phản hồi lại các thực thể có khả năng tương tác. Trong cuốn sách mới nhất của mình, bà nhấn mạnh: “Khi chúng ta bị cuốn vào những trao đổi dù là sơ khai nhất với một thực thể có tính tương tác, chúng ta bắt đầu tin rằng nó quan tâm đến mình, và chúng ta cũng có xu hướng đáp lại sự quan tâm đó”.

Các nghiên cứu cho thấy khoảng 70% người dùng giữ thái độ lịch sự khi giao tiếp với AI, thậm chí thường xuyên sử dụng “làm ơn” hoặc “cảm ơn” với các chatbot. Tuy nhiên, Tiến sĩ PatPataranutaporn từ nhóm nghiên cứu Cyborg Psychology tại MIT đặt ra vấn đề quan trọng hơn: “Câu hỏi không phải là liệu đây có phải cách sử dụng đúng hay sai, mà là chúng ta trở thành ai khi trò chuyện với AI?”

Sự nguy hiểm nằm ở chỗ, khi các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) ngày càng phổ biến, một số người có thể đặt niềm tin quá mức vào những chatbot vốn được lập trình để tránh xung đột. Điều này tạo ra một “vùng xám” tâm lý, nơi ranh giới giữa thực tế và hư cấu bị xóa nhòa. Tiến sĩ Pataranutaporn cảnh báo về những trường hợp cực đoan, như vụ kiện liên quan đến Character.AI, nơi một chatbot đã gây ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý người dùng trẻ tuổi.

Dù vậy, không phải mọi tương tác với AI đều tiêu cực. Tiến sĩ Turkle cho rằng AI có thể hữu ích trong các vai trò cụ thể như huấn luyện phỏng vấn xin việc. Vấn đề nằm ở việc xác định “làn đường” (lane) phù hợp cho công nghệ. Khi AI vượt quá phạm vi hỗ trợ kỹ thuật và bắt đầu can thiệp vào các mối quan hệ tình cảm hoặc định hình tư duy cá nhân, đó là lúc chúng ta trở nên dễ bị tổn thương nhất.

Việc bắt tay một robot có thể chỉ là một hành động xã giao vô hại, nhưng nó là minh chứng cho thấy sự hoài nghi của con người đang dần bị mài mòn trước sự tinh vi của công nghệ. Trong kỷ nguyên AI, việc giữ vững sự tỉnh táo để phân biệt giữa công cụ và thực thể có cảm xúc là kỹ năng cần thiết hơn bao giờ hết.

Nguồn tham khảo: TechCrunch